Vừa qua, tại thành phố Hồ Chí Minh, Hiệp hội Chế biến & Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP) và Tổng Cục thủy sản tổ chức Hội nghị đánh giá tình hình thực hiện chứng nhận  thủy  sản khai  thác   theo
Quyết định 3477/QĐ-BNN-BVNLTS ngày 04/12/2009 về việc ban hành Quy chế chứng nhận thủy sản khai thác xuất khẩu vào thị trường Châu Âu, tham dự có đại diện Bộ NN&PTNT, các doanh nghiệp khai thác, đánh bắt và xuất khẩu thủy sản.

 Qua 6 tháng triển khai thực hiện, được sự quan tâm chỉ đạo của Lãnh đạo Bộ, sự nỗ lực và cố gắng của các địa phương, doanh nghiệp, ngư dân và các cơ quan liên quan bước đầu đã đáp ứng yêu cầu chứng nhận thủy sản khai thác xuất khẩu vào thị trường này. Tính đến ngày 19/7/2010, đã xác nhận được 1.158 giấy xác nhận cho 14.514 tấn sản phẩm nhập khẩu để xuất khẩu vào thị trường Châu âu. Trong đó, xác nhận sản phẩm hải sản khai thác nhập khẩu sau ngày 01/01/2010 là 29 giấy xác nhận cho 05 doanh nghiệp với 501 tấn hải sản nhập khẩu; xác nhận sản phẩm hải sản khai thác trong năm 2009 là 1.129 giấy xác nhận cho 132 doanh nghiệp với 14.013 tấn hải sản khai thác năm 2009.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến việc xuất khẩu của một số doanh nghiệp vào thị trường Châu Âu. Theo một cán bộ phụ trách chất lượng sản xuất Công ty cổ phần thủy sản Bạc Liêu, đơn vị này có 147 tấn hàng hải sản, khi làm thủ tục xin giấy chứng nhận IUU chỉ được cấp 1 giấy chứng nhận cho lô nguyên liệu này trong khi khách hàng yêu cầu chia làm 3 container, xuất làm 3 lần. Doanh nghiệp lo lắng vì dùng giấy xuất lô đầu tiên, hai lô sau sẽ không đủ thủ tục cấp.
Ông Võ Thanh Hiệp, Giám đốc Công ty CP thủy sản Hiệp Phát (Kiên Giang) cho biết, do định mức đánh bắt một số loại hải sản trên địa bàn tỉnh hạn chế khiến công ty luôn rơi vào tình trạng thiếu nguyện liệu. Chẳng hạn với mực nguyên liệu với các tàu tại Hải Phòng được phép đánh bắt tới 6,2 tấn/chuyến (20 – 30 ngày), Đà Nẵng 7,1 tấn, Phú Yên 5,8 tấn… nhưng các tàu tại Kiên Giang lại chỉ được 1.3 tấn/chuyến. “Không lý do nào sản lượng khai thác tại Kiên Giang lại thấp hơn Đà Nẵng tới 5 lần…” ông Hiệp nói.
Vì sự không công bằng này mà trong tổng số hơn 100 giấy phép khai thác từ các tàu cung cấp nguyên liệu hải sản cho nhà máy Hiệp Phát, chỉ có vỏn vẹn 8 giấy còn hạn. Ngay cả với những sản phẩm nghêu mà Cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản (Nafiqad) yêu cầu không phải xuất trình giấy chứng nhận khai thác (CC), thế nhưng nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nghêu vẫn gặp khó vì không có loại giấy này. Ông Nguyễn Hữu Nghĩa, trưởng phòng chất lượng Công ty cổ phần Gò Đàng (Tiền Giang) cho biết hiện lô hàng của đơn vị này đã bị tắc nghẽn tại cảng của Tây Ban Nha do phía nhà nhập khẩu yêu cầu xuất trình CC.
Sở dĩ nhiều DN khó khăn về thủ tục IUU là do chưa có sự thống nhất trong cách làm giữa các cơ quan quản lý. Chẳng hạn: để cấp CC cho DN thì bắt buộc DN phải đáp ứng 3 loại giấy chứng nhận (Khai thác, nhật ký khai thác, chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm - ATVS). Trong khi Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Vũ Văn Tám khẳng định, Chi cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản không cần yêu cầu DN xuất trình giấy ATVS mà thuộc cơ quan quản lý vùng thực hiện. Đồng thời với mặt hàng nghêu, ông Tám cho biết, trong khi chờ phản hồi chính thức từ phía EU về sự không thống nhất giữa các nước trong khối thì những DN nào bị đối tác yêu cầu xuất trình giấy chứng nhận khai thác thì Chi cục khai thác tại các tỉnh phải có trách nhiệm cấp loại giấy này cho DN.
Được biết, đối với thị trường Châu Âu, 6 tháng đầu năm sản lượng hải sản xuất khẩu đạt 35.368 tấn hải sản giảm 9% so với cùng kỳ năm 2009 (38.846 tấn), đạt giá trị 133.338USD, giảm 11% với với cùng kỳ năm 2009 (150.526 ngàn USD). Sản lượng giảm một phần các doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn khi lần đầu tiên thực hiện Qui chế chứng nhận trong Quí 1; mặt khác các doanh nghiệp Việt Nam cũng đã tăng cường xuất khẩu sang các thị trường khác như Nhật (tăng 14%), Mỹ (tăng 8%), đối với cá ngừ sản lượng xuất khẩu sang Mỹ, Canada cũng tăng 500%. Giá trị xuất khẩu hải giảm giảm 11% là do đồng Euro bị mất giá so với đồng USD và dư âm khủng hoảng kinh tế cũng ảnh hưởng đến đến sức tiêu dùng và nhập khẩu của thị trường này. Như vậy có thể khẳng định, sản lượng và kim nghạch hải sản xuất khẩu vào thị trường Châu âu tuy có giảm nhưng không đáng kể, đã đạt được kết quả đề ra khi thực hiện Qui định 1005/2008 của Ủy ban Châu Âu.
Thiết nghĩ, Cục KT&VBNLTS nên thường xuyên liên hệ và tranh thủ sự giúp đỡ, hướng dẫn của các cơ quan chuyên môn của Hội đồng Liên minh Châu Âu, đồng thời nắm bắt thông tin từ các doanh nghiệp để kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản gặp phải khi xuất khẩu sản phẩm vào các nước thành viên của Cộng đồng Châu Âu. Các cơ quan thẩm quyền (Chi cục KT&BVNLTS và Trung tâm QLCL Nông Lâm sản và Thủy sản vùng) chứng nhận thủy sản khai thác, xác nhận cam kết sản phẩm xuất khẩu có nguồn gốc từ thủy sản khai thác nhập khẩu phải nâng cao trách nhiệm và thực hiện tốt việc chứng nhận thủy sản khai thác đối với sản phẩm xuất khẩu của các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp xuất khẩu phải xác định việc chứng nhận thủy sản khai thác vừa là quyền lợi vừa là trách nhiệm để phối hợp chặt chẽ với các chủ tàu cá, cơ sở thu mua, chế biến và Chi cục KT&BVNLTS trong thực hiện chứng nhận./.