Đập dâng Bảy Yển – An Nhơn (Ảnh: BBT) 

 

1 – Tình hình nguồn nước:

 + Tình hình mưa năm 2009 và nguồn nước các công trình thủy lợi phục vụ tưới năm 2010:

- Năm 2009 có lượng mưa xấp xỉ trung bình nhiều năm; dòng chảy trên các sông suối khá dồi dào, các hồ chứa hầu hết đều trữ đạt dung tích thiết kế; tạo thuận lợi cho cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp năm 2010.

- Trong năm 2010, diễn biến lưu lượng dòng chảy trên sông Côn và sông Lại Giang như sau:

* Sông Côn tại tại Bình Tường các tháng mùa kiệt năm 2010 dao động ở mức 25 m3/s.

* Sông Lại Giang tại đập Lại Giang duy trì ở mức trên 8 m3/s.

* Hồ Định Bình trong năm 2010 thường xuyên xả cấp nước về hạ lưu trên 30 m3/s. 

+ Diễn biến lượng mưa các tháng trong năm 2010 :

Tổng lượng mưa từ tháng 1 đến tháng giữa tháng 12/2010 từ 1.924,4 mm (tại Phù Mỹ) đến 2.924,8 mm (tại An Hòa); bình quân 2.294 mm. Riêng lượng mưa vụ Đông xuân vè Hè Thu năm 2010 không đáng kể và thấp hơn trung bình nhiều năm, đã gây hạn hán gay gắt từ nửa cuối tháng 5 đến tháng 8/2010. 

2 – Diễn biến tưới các hệ thống:

+ Công tác khắc phục lũ và nạo vét kênh mương vụ Đông xuân 2009-2010:

Ngay sau khi mưa lũ cuối năm 2009 chấm dứt, Công ty KTCTTL và các địa phương đã triển khai công tác khắc phục hậu quả thiên tai lũ lụt, nạo vết tu bổ hệ thống kênh mương, sửa chữa kịp thời những tuyến kênh mương hư hỏng nặng nhằm chủ động bảo đảm cung cấp nước tưới vụ Đông xuân các địa phương.

+ Tình hình tưới năm 2010:

- Trong vụ Đông Xuân, nhờ các kho nước trữ đủ dung tích thiết kế, dòng chảy cơ bản trên các sông, suối còn dồi dào nên toàn tỉnh bảo đảm tưới đủ diện tích theo kế hoạch; trong đó các công trình thủy lợi kiên cố bảo đảm tưới chủ động hết diện tích thuộc nhiệm vụ công trình thủy lợi. Diện tích, năng suất, sản lượng vụ Đông Xuân cao nhất từ trước đến nay. 

- Vụ Hè Thu năm 2010 diện tích trong hệ thống các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh đã gieo sạ hơn 41.798 ha , trong đó Cty KTCTTL bảo đảm tưới 23.592 ha, các công trình địa phương quản lý phụ trách tưới 18.206 ha. Tuy nhiên do náng nóng kéo dài, lượng mưa thấp hơn trung bình nhiều năm, dòng chảy trên các sông suối, ao hồ xuống thấp, nhiệt độ tăng cao, nhu cầu sử dụng nước tăng; mưa tiểu mãn hầu như không đáng kể, không đủ bổ sung độ ẩm cho đất và tạo dòng chảy cho các sông, suối đến các hồ chứa nước. Dung tích các hồ chứa nhỏ đến tháng 6/2010 chỉ đạt 22% dung tích trữ thiết kế nên đã gây hạn hán gay gắt từ 15/5 đến đầu tháng 7/2010 và xảy ra trên diện rộng đã làm cho hơn 12.000 hộ thiếu nước sinh hoạt, 3.863 ha đất lúa bị thiếu nước: Gồm 675 ha lúa Hè bị khô héo, 3.188 ha lúa bị ảnh hưởng giảm năng suất, 3.780 ha cây trồng cạn và hoa màu bị thiếu nước. Trong đó các địa phương bị hạn nặng nhất là huyện Phù Mỹ, Phù Cát và tập trung ở các hồ chứa nước, công trình thủy lợi nhỏ, công trình tạm thời vụ do địa phương quản lý;

Sở Nông nghiệp và PTNT đã tham mưu trình UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 10/CT-CTUBND ngày 02/6/2010; trong đó tập trung các biện pháp chống hạn vụ Hè, vụ Thu và vụ Mùa năm 2010 là:  Tưới tiết kiệm, cung cấp nước theo yêu cầu sinh trưởng của cây trồng: đối với cây lúa chỉ tưới đủ yêu cầu nước cho thời kỳ gieo sạ và thời kỳ trỗ, các thời kỳ khác thì thực hiện tưới ẩm. Các địa phương tập trung tận dụng các nguồn nước các ao hồ, sông, suối và các nguồn nước khác để bơm, tát cứu diện tích lúa Hè đang thời kỳ làm đòng, chuẩn bị trỗ. Đối với các hồ chứa nước vừa và nhỏ, bơm phần dung tích chết để cấp nước chống hạn; những vùng cuối kênh tưới hoặc nơi có điều kiện thì khoan giếng bơm chống hạn; hướng dẫn các địa phương  khai thác nước ngầm để bơm tưới cho diện tích lúa đang trỗ bông, làm đòng. Không gieo sạ lúa vụ Mùa ở những vùng thiếu nước; trong đó vụ mùa chủ yếu là gieo khô chờ nước trời và chỉ sạ ở những vùng chủ động về nguồn nước. Sử dụng nguồn kinh phí ngân sách địa phương, kinh phí tỉnh hỗ trợ và kinh phí cấp bù thủy lợi phí để nạo vét kênh mương, bơm tát chống hạn.  

+ Khó khăn: Thời tiết trong năm diễn biến phức tạp, hạn hán gay gắt và kéo dài từ nửa đầu vụ Hè Thu đến vụ Mùa năm 2010, tiếp theo hạn hán là mưa lũ năm 2010 kéo dài, lượng mưa mừa lũ lớn hơn trung bình nhiều năm (riêng lượng mưa tháng 11 năm 2010 đã cao hơn trung bình nhiều năm từ 600 mm - 1.000 mm) .

+ Kết quả tưới đạt được trong năm 2010 :

Tổng diện tích tưới được cả năm 2010 là 105.118 ha; trong đó công ty KTCTTL 53.475 ha, các huyện 51.643 ha) .

Chia ra:- vụ Đông Xuân: 48.016 ha (Cty KTCTTL tưới 23.748 ha)

-vụ Hè Thu: 41.798 ha (Cty KTCTTL tưới 23.592 ha)

-vụ Mùa: 15.305 ha (Cty KTCTTL tưới 6.135 ha).

II – Kế hoạch tưới năm 2011:

1 – Tình hình mưa năm 2010:

- Năm 2010, lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm và thuộc chuỗi năm 

mưa lớn; lũy tích lượng mưa đến giữa tháng 12 năm 2010 trên địa bàn tỉnh từ 2.200 mm đến 3.000 mm đã tạo thuận lợi bước đầu cho công tác tưới tiêu năm 2011. 

2 – Hồ Thuận Ninh:

Lượng nước trong hồ hiện nay 33 triệu m3, đảm bảo tưới đủ nước cho 2.690 ha cả năm.

3 – Hồ Hội Sơn:

Lượng nước trong hồ hiện có 44 triệu m3, đủ nước phục vụ cho 7.080 ha cả năm của hai huyện Phù Cát và Phù Mỹ.

4 – Hồ Vạn Hội:

Lượng nước trong hồ hiện nay 11 triệu m3, bảo đảm phục vụ tưới của công trình.

5 - Hồ Định Bình:

Dung tích trữ 190 triệu m3, bảo đảm cấp nước tại chỗ và cáp nước cho hệ thống Tân An - Đập Đá

6 – Các hồ chứa nhỏ: 

Hiện nay các hồ chứa nhỏ nước đều đã trữ đạt dung tích thiết kế (125 triệu m3).

7 – Nhiệm vụ kế hoạch tưới tiêu năm 2011: 

Căn cứ tình hình nguồn nước năm 2010, dự báo khả năng thời tiết năm 2011 có thể nhận thấy rằng năm 2011 đối với hệ thống công trình thủy lợi do công ty KTCTTL quản lý về cơ bản bảo đảm nhiệm vụ tưới tiêu; tuy nhiên đối với các công trình do địa phương quản lý, tình hình nguồn nước phục vụ tưới tiêu vẫn gặp rất nhiều khó khăn, tình hình hạn vẫn xảy ra. Vì vậy cần chủ động có những giải pháp tưới và chống hạn ngay từ đầu vụ Đông xuân năm 2011. Căn cứ vào khả năng phục vụ tưới tiêu của các hệ thống công trình thủy lợi; dự kiến nhiệm vụ tưới năm 2011 như sau:

Ngoài ra, nhiệm vụ của thủy lợi năm 2011 còn phải bảo đảm cấp nước ngọt cấp cho nuôi trồng thủy sản (chủ yếu nuôi tôm) thuộc hệ thống các công trình thủy lợi có hệ thống kênh cấp nước như: Cấp nước cho vùng nuôi tôm thâm canh, bán thâm canh thuộc xã Phước Sơn và Phước Thuận thuộc kênh N8 đập Thạnh Hòa; cấp nước nuôi tôm vùng Kim Đông xã Phước Hòa thuộc kênh đập Cát; cấp nước nuôi tôm vùng Nhơn Phước xã Phước Hòa thuộc nhiệm vụ của đập Lão Tâm 

8 – Biện pháp tổ chức thực hiện:

- Xây dựng kế hoạch dùng nước cho tất cả các công trình thủy lợi kiên cố làm cơ sở cho việc dùng nước có kế hoạch; lưu ý cần chủ động xây dựng kế hoạch trữ nước do lũ tiểu mãn để tăng dung tích hồ phục vụ tưới cuối vụ hè Thu và vụ Mùa; 

- Chủ động khắc phục những thiệt hại do mưa lũ gây ra đối với công trình thủy lợi, đê kè; nạo vét hệ thống kênh mương, khơi thông dòng 

chảy, kịp thời cung cấp nước tưới theo yêu cầu sản xuất nông nghiệp, bảo đảm thời vụ và tưới tiết kiệm nước;

- Tận dụng tối đa dòng chảy trên các sông, suối để tưới, hạn chế việc mở nước từ các hồ chứa từ đầu vụ Đông Xuân 2010 - 2011; để dành lượng trữ nước hồ chứa tập trung tưới cho giữa vụ Đông Xuân và vụ Hè Thu; 

- Tăng cường quản lý chặt chẽ nguồn nước, xây dựng lịch và phiên tưới từng đơn vị, từng kênh, bảo đảm điều hòa phân phối nước hợp lý không để xảy ra tình trạng lãng phí nước, hạn úng giả tạo; đồng thời tăng cường hướng dẫn các đơn vị dùng nước áp dụng các biện pháp tiết kiệm nước tưới, khuyến cáo tưới nông lộ phơi.

- Công ty KTCTTL bảo đảm cấp đủ nước trên diện tích được phê duyệt, không để xảy ra khô hạn trên diện tích công ty phục vụ tưới. Thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết để có sự điều chỉnh kịp thời mực nước và lưu lượng sát đúng, phù hợp. Chủ động phương án phòng chống hạn, úng khi có tình huống xảy ra. Phối kết hợp chặt chẽ với UBND các huyện, chính quyền địa phương xã, thôn, các HTX trong quản lý điều tiết nước tưới và quản lý bảo vệ công trình thủy lợi thuộc công ty quản lý.  

- Đối với việc cấp nước ngọt cho nuôi trồng thủy sản (nuôi tôm), các chủ hồ nuôi cần có kế hoạch dùng nước chi tiết, cụ thể về tổng lượng nước cần, thời gian cần nước và làm việc với  đơn vị phân phối nước để sắp xếp lịch cấp nước bảo đảm các chỉ tiêu sinh hóa và môi trường theo quy định của quy trình nuôi tôm.

III – Kết luận và kiến nghị:

+ Kết luận: Năm 2010 là năm có nhiều bất lợi về nguồn nước tưới, Sở NN&PTNT đã chủ động phối hợp với UBND các huyện để hướng dẫn công tác tưới tiêu, đặc biệt là công tác chống hạn vụ Hè Thu, kịp thời tham mưu cho UBND tỉnh có sự chỉ đạo kịp thời để có các biện pháp đồng bộ, hiệu quả đối phó với tình hình thiếu nguồn nước tưới, tham mưu UBND tỉnh có sự hỗ trợ về nguồn kinh phí giúp các địa phương tổ chức chống hạn, khắc phục hậu quả lũ, lụt. Vì vậy, về cơ bản nhiệm vụ tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp năm 2010 đã hoàn thành các chỉ tiêu kế hoạch được giao, góp phần tăng năng suất sản lượng các loại cây trồng.

+ Đề nghị:

- UBND các huyện chỉ đạo phòng Nông nghiệp/phòng Kinh tế hướng dẫn các địa phương xây dựng kế hoạch dùng nước năm 2011 và gửi về Sở Nông nghiệp và PTNT trong tháng 12/2010 để theo dõi và có sự phối hợp, hướng dẫn công tác tưới tiêu năm 2011, nhằm hạn chế thiệt hại do hạn hán, bão lụt gây ra cho sản xuất nông nghiệp và cơ sở hạ tầng nông nghiệp, thủy lợi;

- UBND các cấp tăng cường quán triệt đến quần chúng nhân dân về pháp lệnh khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi nhằm tạo điều kiện cho công tác quản lý nước và quản lý công trình được thuận lợi.

- Một số địa phương, tổ chức thủy nông HTX hoạt động chưa đạt hiệu quả mong muốn, có HTX không có tổ thủy nông; kênh mương nội đồng chưa được nạo vét thông suốt đã làm hạn chế kết quả tưới tiêu (đặc biệt khi phải đối phó với tình hinh hạn hán xảy ra) cần được quan tâm và có biện pháp khắc phục.

- Các đơn vị được giao kế hoạch và đặt hàng nhiệm vụ tưới tiêu năm 2011 chủ động xây dựng kế hoạch sử dụng kinh phí cấp bù thủy lợi phí trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, thực hiện; trong đó cần tập trung công tác tu bổ nạo vét kênh mương, sửa chữa thường xuyên, nâng cấp công trình và kiên cố kênh mương kịp thời nhằm duy trì năng lực thiết kế và đảm bảo an toàn, sử dụng lâu dài công trình./.