Tiểu dự án thuỷ lợi sông La Tinh, bằng nguồn vốn vay từ Ngân hàng phát triển Châu á với tổng vốn đầu tư trên 355,8 tỷ đồng, do Sở NN – PTNT làm chủ đầu tư, được triển khai thi công từ năm 2007, gồm các hạng mục chính là: cải tạo và xây dựng mới, kiên cố hoá trên 80 Km kênh mương cấp 1 và cấp 2, cùng 520 công trình trên kênh, hoàn thiện kênh mương nội đồng; cải tạo và nâng cấp 27 Km đê bao hạ lưu sông La tinh, các tràn phân lũ trên đê; Sửa chữa đập Cây Gai, xây dựng mới đập Cây Ké…

Sau gần 5 năm thi công, đến nay công trình đang bước vào giai đoạn nước rút, hoàn thiện các hạng mục còn lại, để hoàn thành toàn bộ công trình vào cuối năm 2011. Mặc dù công trình chưa được hoàn thiện, bàn giao đưa vào sử dụng, Song một số hạng mục công trình hoàn thành đã được đưa vào sử dụng, đã phát huy tác dụng ngay trong năm đầu tiên, góp phần tích cực phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp, đáp ứng mục tiêu của dự án, và người dân trong vùng hưởng lợi rất phấn khởi.

Ghi nhận những tín hiệu rất khả quan về hiệu quả công trình. Chúng tôi về xã Cát Sơn, là địa phương có công trình đầu mối hồ Chứa nước Hội Sơn, được xây dựng hoàn thành đưa vào sử dụng từ năm 1984 đến nay. Có thể nói người dân Cát Sơn đã hy sinh quyền lợi của mình để xây dựng công trình hồ chứa nước Hội Sơn, nhưng suốt hơn 27 năm qua họ chưa được hưởng một quyền lợi nào từ công trình hồ chứa nước Hội Sơn mang lại.  

Ông Võ Văn Nguyên, chủ tịch UBND xã Cát Sơn cho biết: Mặc dù ban đầu xây dựng công trình cũng đã có hệ thống kênh mương, nhưng sản xuất nông nghiệp ở đây vẫn chỉ mỗi năm 1 vụ lúa gieo khô phụ thuộc vào nước trời. Người dân Cát Sơn không hề được hưởng lợi gì từ công trình. Bỡi lẽ hệ thống kênh bằng đất đắp, bị mưa lũ bồi lấp không sử dụng được. Đến khi Tiểu dự án thuỷ lợi sông La Tinh được thực hiện, trên địa bàn xã có trên 10 Km kênh gồm NC, NC1, và NC1a được bê tông xi măng hoàn thành đưa vào sử dụng, nguồn nước tưới mới được bảo đảm tưới cho các cánh đồng trong xã. Nhờ đó, đồng ruộng Cát Sơn không còn sản xuất 1 vụ mà người dân đã sản xuất 2 - 3 vụ/ năm. Niềm mong ước từ lâu, nay đã thành hiện thực, nên người dân trong xã rất phấn khởi.

Một ngày cuối tháng 7, đưa chúng tôi đi dọc theo tuyến kênh NC từ cánh đồng thôn Thạch bàn đông nằm cuối địa bàn xã Cát Sơn, đến công trình đầu mối hồ Hội Sơn dài hơn 6 Km, được xây dựng kiên cố. Mặc dù đang là thời điểm hạn hán gay gắt nhất hàng năm, nhưng hai bên tuyến kênh là những thửa ruộng lúa vụ thu xanh tốt, đang giai  đoạn mút đòng trỗ, và những thửa ruộng đậu phụng, ngô xanh mơn mởn hứa hẹn một vụ bội thu, đã làm dịu đi cái nắng nóng oi bức, và xoá đi hình ảnh của những cánh đồng khô khát từ bao đời nay. 

Cảm nhận về sự đổi thay của địa phương từ tác dụng của công trình mang lại, Ông Đỗ Sơn, một nông dân ở xóm Sơn Lặc, thôn Hội Sơn nay đã 82 tuổi, không còn sức để lao động sản xuất nông nghiệp được nữa, nhưng đã phấn khởi nói: Bà con chúng tôi đã hy sinh ruộng vườn nhà cửa, để di dời đi nơi khác, nhường lại cho việc xây dựng hồ Hội Sơn. Nhưng từ đó đến nay chưa thấy lợi ích gì từ Hồ chứa nước này mang lại, ngay cả cánh đồng dưới chân hồ Hội Sơn, nhưng trước đây không có nước để sản xuất, toàn bộ chỉ là ruộng gieo khô 1 vụ/ năm. Năm nào mưa thuận gió hoà, được mùa thì nông dân còn có để thu hoạch chút đỉnh, còn năm nào thời tiết thất thường thì mất mùa nhân dân bị đói kém. Hôm nay Nhà Nước đã đem quyền lợi về cho nhân dân vùng cao, vùng xa này, làm được các tuyến kênh mương này, đưa nước về khá dồi dào, sau này bà con sản xuất 2 vụ – 3 vụ đều chắc ăn, cuộc sống rồi đây sẽ có nhiều đổi thay đi lên. Tôi thay mặt bà con rất cảm ơn Đảng và Nhà Nước đã quan tâm đầu tư xây dựng các tuyến kênh này.

Tiểu dự án thuỷ lợi sông La Tinh nói chung và hệ thống kênh mương Hội Sơn nói riêng, được kiên cố hoá và đưa vào sử dụng, đã tạo thuận lợi trong việc đưa nước về các cánh đồng, giúp người dân có điều kiện sản xuất tăng vụ mà vẫn bảo đảm ăn chắc, không sợ cảnh hạn hán làm mất mùa như trước đây. Chị Dương Thị Ngọc, nông dân ở thôn Hội sơn, trong vụ thu này lần đầu tiên sạ 2 sào lúa, cây lúa phát triển khá tốt, đang giai đoạn trỗ bông, triển vọng năng suất sẽ không dưới 300 kg/ sào. Chị đã phấn khởi cho biết: Vùng đồng đây là 30 năm nay làm không có được! mỗi năm 1 vụ lúa gieo ăn nước trời chứ không có nữa, mà hôm nay có kênh mương về đây, có nước dồi dào, bà con chúng tôi làm được ba bốn vụ cũng có ăn, cuộc sống thong thả, bà con chúng tôi rất cảm ơn Đảng,Nhà Nước.

Theo lãnh đạo xã Cát Sơn cho biết: Những năm trước đây đồng ruộng chủ yếu chỉ sản xuất 1 vụ lúa gieo khô, thì vài năm gần đây diện tích lúa đông xuân và hè thu, vụ 3 trên địa bàn xã đã dần dần được tăng lên. Trong vụ hè thu năm nay toàn xã sản xuất gần 200 ha lúa, trong đó trên 90 ha lúa vụ hè và hơn 100 ha lúa vụ thu, còn diện tích lúa vụ 3 đang được tiếp tục gieo sạ. Nhờ mùa vụ sản xuất tăng lên, cùng với mở rộng diện tích, đã tạo thêm nhiều việc làm và thu nhập cho nông dân, nên đã góp phần tích cực vào mục tiêu xoá đói giảm nghèo, nhất là đối với xã miền núi như Cát Sơn.

Không riêng ở Cát Sơn mà nhờ có dự án tiểu thuỷ lợi sông La Tinh, ngay vụ hè thu năm nay các xã trên địa bàn Phù Cát như: Cát Lâm, Cát Hanh, Cát Tài, Cát Minh. Diện tích lúa vụ hè thu đã được mở rộng thêm mỗi xã từ 50 đến 150 ha, và diện tích được tưới bằng nguồn nước tự chảy cũng tăng lên ở mỗi xã từ 150 đến 250 ha, nhất là đối với Cát Tài, Cát Minh, diện tích bơm tác còn lại rất ít. Hơn thế nữa, nhờ bảo đảm được nguồn nước, nên nông dân đã tập trung đầu tư thâm canh cao, áp dụng quy trình kĩ thuật canh tác, nên vụ hè năm nay năng suất lúa ở Cát Tài, Cát Minh đã đạt bình quân gần 60 tạ/ ha, tăng 7 – 8 tạ/ ha so với các năm trước. Đây là mức cao nhất mà từ trước đến nay, kể cả vụ đông xuân vụ sản xuất chính trong năm cũng chưa đạt được.

Tiểu dự án thuỷ lợi sông La Tinh hiện còn một số hạng mục công trình đang được thi công và theo kế hoạch sẽ hoàn thành toàn bộ vào cuối năm nay. Do vậy hãy còn sớm để đánh giá về hiệu quả của dự án, và với phạm vi bài viết này cũng không hề có tham vọng nói hết được hiệu quả của dự án. Nhưng với những tác động tích cực bước đầu từ những hợp phần nhỏ của dự án mang lại cho người dân, ngay từ vụ sản xuất hè thu và vụ 3 năm nay đã là tín hiệu vui mang lại cho người nông dân trong việc tăng vụ, mở rộng diện tích sản xuất, tăng năng suất cây trồng, thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo ở nông thôn. Chắc chắn rằng sau khi dự án hoàn thành đưa vào sử dụng sẽ đáp ứng được mục tiêu bảo đảm năng lực tưới cho 3.111 ha đất nông nghiệp, cấp nước cho 300 ha nuôi tôm, bảo vệ 1.427 ha đất sản xuất nông nghiệp, và cuộc sống của trên 30.000 người dân trong vùng lũ hạ lưu sông la tinh, và các công trình hạ tầng cơ sở sẽ được bảo đảm an toàn, môi trường sinh thái được bảo vệ vững chắc./.