Công nhân Công ty CP Đông lạnh Quy Nhơn vận chuyển nguyên liệu vào nhà máy chế biến. Ảnh: N.T

* Thiếu sức cạnh tranh

Từ đầu năm đến nay, các DN CBTSXK trên địa bàn tỉnh phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, nhất là tình trạng đói nguyên liệu sản xuất. Nguyên nhân là do năng lực tài chính của các DN CBTSXK còn hạn chế, thiếu vốn để thu mua nguyên liệu dự trữ. Tuy hầu hết các nhà máy CBTSXK ở tỉnh ta đều đặt tại vùng nguyên liệu, nhưng giữa nhà máy và người nuôi, người khai thác vẫn chưa thật sự gắn kết. Hiện chưa có DN nào chủ động đặt vấn đề thu mua nguyên liệu trực tiếp từ những người nuôi tôm hoặc các chủ tàu khai thác thủy sản, mà tất cả chỉ thông qua đầu nậu, chấp nhận việc các đầu nậu mua đi bán lại, đẩy giá thu mua lên cao.

Trong khi đó, bối cảnh kinh tế thế giới trong thời gian qua diễn biến khá phức tạp, nhiều DN không thể dự báo thị trường biến động theo chiều hướng nào nên cũng không dám “phiêu lưu” vay vốn ngân hàng thu mua nguyên liệu dự trữ. Điều này đã dẫn đến một thực tế là thị trường nguyên liệu phục vụ cho hoạt động CBTSXK ở tỉnh ta lúc thì “thừa mứa” tiêu thụ không hết, dẫn đến ép cấp, ép giá người sản xuất, lúc lại khan hiếm.

Do khan hiếm nguyên liệu, hai tháng qua, các DN CBTSXK ở các tỉnh phía Nam tìm đến các vùng nuôi tôm trên địa bàn tỉnh ta để thu mua tôm, đã đẩy giá tôm nguyên liệu trên địa bàn tỉnh tăng đáng kể. Hiện nay, giá tôm thẻ chân trắng tại thị trường Bình Định là 58.000 đồng/kg (loại 100 con/kg), tăng 15.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm trước. Do nguyên liệu bị chia sẻ, nên số lượng nguyên liệu mà các DN CBTSXK trên địa bàn tỉnh thu mua được chỉ đáp ứng chừng 50% so với nhu cầu công suất của nhà máy. Bên cạnh giá nguyên liệu tăng, từ đầu tháng 3 đến nay, chi phí tiền điện và các chi phí khác phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của các DN CBTSXK cũng tăng từ 10-15% so với trước.

Đã vậy khủng khoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu đã tác động tiêu cực đến các DN CBTSXK trên địa bàn tỉnh. Hiện nay, giá sản phẩm thủy sản xuất khẩu vào các thị trường truyền thống như Mỹ, Nhật, EU… đều giảm mạnh. Bà Huỳnh Thị Lệ Thủy - Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm xuất nhập khẩu Lam Sơn - cho biết: “Chúng tôi gặp nhiều khó khăn trong việc thương thảo ký kết các hợp đồng xuất khẩu, do giá đầu vào tăng mà giá đầu ra lại giảm. Trong thời gian đến, hoạt động CBTSXK sẽ còn gặp nhiều khó khăn hơn nữa, bởi suy thoái kinh tế thế giới chưa có dấu hiệu hồi phục. Khi nhu cầu tiêu thụ giảm thì các nước nhập khẩu sẽ dựng thêm những rào cản kỹ thuật để ép giá các DN nhập khẩu. Điều này đã đẩy các DN CBTSXK trên địa bàn tỉnh đi đến chỗ rất khó khăn”.

* Tìm lối ra

Để gỡ khó cho các DN, trong đó có các DN CBTSXK, thời gian gần đây Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách giúp các DN vượt qua thời kỳ khó khăn. Gần đây nhất là chính sách hỗ trợ 4% lãi suất vay tín dụng. Nhiều DN CBTSXK trên địa bàn tỉnh đã xem đây là chiếc phao để vượt qua cơn “bĩ cực”. Ông Bành Quang Hạ - Giám đốc Công ty CP Đông lạnh Quy Nhơn - cho biết: “Lợi nhuận trong lĩnh vực CBTSXK rất thấp, trong điều kiện khó khăn như hiện nay nếu làm ăn không tốt thì sẽ dẫn đến thua lỗ. Nhờ có nguồn vốn vay hỗ trợ của Nhà nước, chúng tôi mới mạnh dạn vay để đẩy mạnh hoạt động SXKD”. Theo số liệu thống kê, từ khi có chính sách hỗ trợ 4% lãi vay tín dụng đến nay, các DN CBTSXK trên địa bàn tỉnh đã vay trên 60 tỉ đồng (mỗi đơn vị vay trên 10 tỉ đồng) phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh.

Theo các chuyên gia kinh tế, để các DN CBTSXK trên địa bàn tỉnh hoạt động một cách ổn định, đem lại hiệu quả kinh tế cao, giải pháp lâu dài là phải giải cho được bài toán về nguyên liệu. Để đảm bảo và chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ cho hoạt động chế biến, thì hơn ai hết các DN phải chủ động cùng người nuôi tôm, các chủ tàu cá trong tỉnh lập kế hoạch trong việc bao tiêu sản phẩm lâu dài, có lợi cho cả đôi bên. Bên cạnh đó, ngành Nông nghiệp phải kết hợp với các địa phương tạo điều kiện thuận lợi và làm cầu nối để DN - ngư dân liên kết với nhau trong sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, bền vững, phục vụ chế biến xuất khẩu.

Trong hoạt động chế biến, các DN cũng cần đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Mục đích là tránh tập trung quá lớn vào một số thị trường truyền thống, chủ động không để các nước nhập khẩu sử dụng các biện pháp hạn chế thương mại như kiện bán phá giá hay các rào cản thương mại khác.

Mặt khác, các DN cũng cần đa dạng hóa sản phẩm, tập trung chế biến các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, nhằm tiết kiệm nguồn nguyên liệu và nâng cao giá trị sản phẩm thủy sản của tỉnh trên thị trường quốc tế. Các cơ quan chức năng, Hiệp hội Thủy sản tỉnh cần phát huy vai trò liên kết, chủ động phối hợp hỗ trợ DN tháo gỡ khó khăn, như công tác xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin thị trường xuất khẩu...