Nông dân xã Nhơn Tân (An Nhơn) hợp đồng trồng và bán mía nguyên liệu cho BISUCO. Ảnh: Tiến Sỹ

* DN và nông dân: Hai “nhà” đã hiểu nhau hơn
Ký kết hợp đồng sản xuất và tiêu thụ nông sản giữa DN và người sản xuất theo tinh thần QĐ 80 của Chính phủ sẽ mang lại lợi ích cho cả đôi bên. Đối với DN, sẽ chủ động được nguồn nguyên liệu sản xuất, hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) sẽ thuận lợi hơn. Đối với nông dân, bà con có điều kiện phát triển sản xuất, tăng thu nhập…
Xuất phát từ lợi ích đó, trong thời gian qua nhiều DN trong và ngoài tỉnh đã ký hợp đồng sản xuất và tiêu thụ nông sản với nông dân. Chẳng hạn như hợp đồng đầu tư sản xuất thu mua lúa giống nguyên chủng, giống cấp 1, mua bán nguyên liệu mì, mía cây, sữa bò… Để có được hiệu quả thiết thực từ cách làm ăn này, các DN đã “bắt tay” với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu, ban hành và thực hiện chính sách hỗ trợ đầu tư về vốn, kỹ thuật; đồng thời cam kết thu mua toàn bộ nông sản cho nông dân thông qua hợp đồng với giá có lợi cho nông dân. Ngược lại, nông dân cũng cam kết bán nông sản cho đối tác đã hỗ trợ đầu tư sản xuất cho mình.
Trong việc thực hiện QĐ 80, Công ty CP Đường Bình Định (BISUCO) là một điển hình. Rút kinh nghiệm những năm trước, vụ ép mía 2008-2009, sau khi tổ chức hội thảo để nắm bắt tâm tư nguyện vọng của nông dân, BISUCO đã tăng mức hỗ trợ đầu tư trồng mía mới cho nông dân lên 15 triệu đồng/ha không tính lãi, giá bảo hiểm thu mua mía 450.000 đồng/tấn, đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của người trồng mía.
Nhờ vậy, đã có hơn 8.000 nông dân ở các huyện Tây Sơn, Vĩnh Thạnh, An Nhơn, Vân Canh ký hợp đồng sản xuất và bán mía cho công ty. Kết thúc vụ ép mía năm 2008-2009, BISUCO đã thu mua được trên 225.758 tấn mía nguyên liệu. Nhờ chủ động được nguồn nguyên liệu nên hoạt động SXKD của BISUCO có nhiều thuận lợi hơn những năm trước. Người trồng mía cũng được hưởng lợi từ việc ký hợp đồng sản xuất và bán sản phẩm cho BISUCO. Bà con có điều kiện tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, tăng thu nhập.
Các loại cây trồng, vật nuôi khác được tỉnh khuyến khích phát triển cũng đã được các DN trong và ngoài tỉnh hỗ trợ đầu tư và cam kết tiêu thụ sản phẩm cho nông dân. Công ty CP Phân bón và Dịch vụ tổng hợp Bình Định cũng đã chủ động phối hợp với một số HTXNN trong tỉnh hợp đồng với nông dân sản xuất và thu mua lúa chất lượng cao giống Hương Thơm 1 với giá cao. Công ty Sữa Bình Định đã xây dựng thêm một số trạm thu mua sữa, ký hợp đồng thu mua sữa bò cho người chăn nuôi, góp phần phát triển chăn nuôi bò sữa ở địa phương. Ngoài ra, còn có một số cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh ký hợp đồng sản xuất và bao tiêu các loại sản phẩm khác như mì, hạt điều, các sản phẩm từ mây tre lá…
* Để hiệu quả hơn: Cần có “nhà thứ ba”
Có thể nói, việc thực hiện QĐ 80 ở tỉnh ta đã có những chuyển biến tích cực. Nhờ đó, nông dân yên tâm hơn về đầu ra sản phẩm, có điều kiện đầu tư sản xuất, nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích. Về phía DN cũng đã chủ động được nguồn nguyên liệu, nâng cao giá trị sản phẩm, tăng năng lực cạnh tranh trên thị trường, SXKD có hiệu quả hơn.
Tuy vậy, ở một số địa phương, ở một số thời điểm vẫn còn tình trạng nông dân và DN đều vi phạm những điều đã cam kết, dẫn đến phá vỡ hợp đồng, gây thiệt hại cho cả hai bên, hạn chế hiệu quả của việc thực hiện QĐ 80. Nguyên nhân sâu xa là việc nhận thức và tổ chức thực hiện chưa tốt bởi còn có tình trạng một số DN và nông dân chưa thật sự tin tưởng lẫn nhau, chưa trở thành một liên minh theo đúng nghĩa. Lợi ích của đôi bên còn trong tình trạng “đắp chung chăn, nhưng bên này ấm, bên kia lạnh”. DN thì muốn mua giá thấp, nông dân thì muốn bán giá cao, hai bên không cùng tiếng nói chung, hậu quả là một số hợp đồng tuy đã được ký kết nhưng không bền vững. Việc giải quyết tình trạng phá vỡ hợp đồng giữa DN và nông dân cũng gặp rất nhiều khó khăn.
Để việc thực hiện hợp đồng giữa DN và người nông dân được trọn vẹn, công bằng, có hiệu quả, theo chúng tôi cần phải có vai trò của một “nhà” thứ ba có thể là các đơn vị trực thuộc Sở NN-PTNT hoặc các HTXNN phối hợp với Hội Nông dân, được Nhà nước ủy quyền để kết nối giữa DN và nông dân về đầu tư và thu mua sản phẩm; đồng thời giúp DN và nhà nông tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện QĐ 80. Nhà “thứ ba” này phân công cán bộ kỹ thuật theo sát chương trình để hướng dẫn nông dân ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, tránh tình trạng nông sản không đạt chất lượng, quy cách mà DN yêu cầu.
Thực tế ở nhiều tỉnh bạn cho thấy rằng, với cách làm như trên, tình trạng phá vỡ hợp đồng giữa DN và hộ nông dân đã giảm rất nhiều. Đó cũng là kết quả mà các cơ quan Nhà nước, các DN đã tạo được uy tín, tình cảm với nông dân thông qua việc đi sâu, đi sát hướng dẫn kỹ thuật, đầu tư hợp lý cho nông dân, thực hiện hợp đồng có hiệu quả và được nông dân hoan nghênh./.